środa, 7 października 2015

Wspomnienie o JM


Wrócił. Wszedł do kuchni prosto z podróży. Nawet nie zdjął kapelusza z głowy, a długi płaszcz pachniał jeszcze wiatrem od morza i miał odpięte guziki.

Podszedł do stolika, tego przy wejściu do spiżarki, tego za którym siedziałem ja, spoglądający na wszystko pod obłym cielskiem ruskiej maszyny do szycia marki Tuła. Zaczął rozpinać pasek wokół brązowej skórzanej teczki, a kiedy już była otwarta, powolnym ruchem dłoni wyjął z niej coś. Jadzia krzątała się tuż obok, zajęta gotowaniem obiadu, jednak znajdowała chwile, żeby zerkając z zaciekawieniem podejrzeć, co też takiego Janek przywiózł.

Naszym oczom ukazał się błysk wypolerowanego metalu, a zaraz potem z dużej blaszanej puszki w kształcie nerki, która normalnie służyła do gotowania w niej strzykawek i innych sprzętów medycznych, Janek wyjął dwie dorodne gruszki, mówiąc przy tym: „Kupiłem na straganie koło dworca w Gdyni”.

Owoce spoczęły na blacie stolika bardzo blisko mojego nosa, tak więc całkiem wyraźnie poczułem nieznany mi dotąd aromat, a kiedy Jadzia z zachwytem zawołała „jakie piękne!”, uświadomiłem sobie, że w ogóle jestem świadkiem czegoś pięknego. Wystarczyła krótka chwila, dostojna, w kapeluszu, żeby zmienić obraz świata, żeby smętny seledynek ruskiej maszyny do szycia marki Tuła zdławić całą paletą zielonych barw, których najcieplejsze odcienie zachowały na sobie gruszki.

Myślę że była to także jedna z pierwszych chwil, w których już wtedy, jako pięciolatek, zaczynałem pojmować smak poezji. W każdym razie pierwsza, którą pamiętam. Bo potem sypnęło jak z wora. Gruszki, chociaż miały w sobie barwy wszystkich pór roku, uległy tej jednej, najchłodniejszej. Karmnik dla ptaków Janek zbudował w stylu ówczesnego new age design, czyli powojennego modernizmu, ale także wbrew logice, albo – jak to dużo później takie sytuacje kwitował mój kolega – „odwrotnie jak w samolocie”. Pracując nad formą zapomniał chyba, że nie tylko o dokarmianie tu chodzi. Chociaż z drugiej strony fakt, że daszek karmnika odginał się fantazyjnie do góry zamiast go zamykać i ochraniać przed słotą lub śniegiem, dawał nam możliwość wyśmienitego obserwowania ptaków, w pełnej krasie. Sama poezja. Podbudowana oczywiście wiedzą, bo każdy ptak, którego dostrzegaliśmy, był natychmiast dogłębnie poznawany z rozdziałów w atlasie przyrody.

A potem te same ptaki – dzięcioły, gile, kruki i sroki, ale też inne, które nie odwiedziły naszego karmnika – zawisały na choince. Z wielką maestrią wyklejane wydmuszki, właściwie dzieło wszystkich naszych rąk, jednak pod dyktando Janka, który miał swoją wizję, zachowaną z zaprzeszłego świata przed wojną i dokładnie wiedział, co jak ma wyglądać, jakie mają być długości łańcucha i w którym miejscu na świątecznym drzewku powinna wisieć bombka. No i sama choinka, zawsze wyjątkowa, musiała być osobiście wyszukana przez Janka w najdalszych zakątkach parku, po zmroku, najlepiej gdzieś w małpim gaju, bezszelestnie odpiłowana z czubka wyższego świerka za pomocą noża-piły do krojenia chleba, podczas kiedy my staliśmy na czatach. Sama poezja.

A kiedy już nasypało dużo śniegu i przyszedł czas na narty, kuchnia zamieniała się w laboratorium alchemika. W aluminiowych menażkach do noszenia obiadu ze stołówki gotowały się jakieś mikstury według receptury znanej tylko Jankowi. Jedynie dwa składniki nie były tajne, bo wszystkim widoczne i rozpoznawalne: pszczeli wosk i smoła. O reszcie nikt nie miał pojęcia, ale to nieważne. Ważna była poezja, w tamtym czasie poezja zapachów i smrodów, składających się na własnoręcznie wykonywane smary do nart, po to by w rezultacie osiągać najwyższe loty, śmigając na nartach przez park i przez pola, aż po bardziej strome stoki w pobliżu Drajmostu.

A potem wiosna i lato, i znowu ptaki, jednak w tym okresie już tylko te śpiewające. Śpiewały najpewniej specjalnie dla Janka, dlatego często wędrował po lasach w poszukiwaniu kryjówek, z których próbował wykonać nagranie doskonałe za pomocą podłego, przenośnego magnetofonu. Natomiast za pomocą swojego ucha był w stanie dokładnie rozpoznać trele paszkota, słowika, drozda śpiewaka, czy też innej jakiejś na przykład pokrzewki ogrodowej.

Bycie imadłem też jest poezją. Poezją kształtującą zmysł techniczny. Tak było, podejrzewam, przynajmniej w moim przypadku. A stało się to w momencie, kiedy podrosłem na tyle, żeby mieć wystarczającą siłę w mięśniach. Hasło było niezmienne przez całe lata: „Misiu, chodź potrzymać”. No i szedłem bez słowa, potulny, jak przystało na imadło. Przeważała u mnie ciekawość. Janek wykonywał przeróżne rzeczy, myślę że ot tak, po prostu - z potrzeby ich wykonywania, czy też robienia czegokolwiek. Albo może bardziej poetycko: z potrzeby tworzenia. Ale też potrzeby naprawiania, a najczęściej poprawiania, co jednak w większości przypadków można było określić mianem zwykłego psucia . Lubiłem się temu przyglądać, trzymając. Najczęściej trzymałem długie końcówki jakichś listew albo drążków, metalowych lub drewnianych, którym trzeba było nadać inny wymiar w procesie ucinania piłą. Trzymałem też kawałki blachy, żeby się nie obracały podczas wiercenia. I uczyłem się, obserwując to wszystko. Gapiąc się na metalowe lub drewniane wióry poznawałem, jak odpowiednio trzymać lub jak nie trzymać narzędzia. Uczyłem się – co wychodziło znacznie później – przeważnie na błędach.

Poezja była we wszystkim, wtedy jeszcze niewypowiedziana. I na czarnej szafie w przedpokoju, na której stały przedziwne stojaki do winylowych płyt z nagraniami przedwojennych pieśniarzy, z setkami czarnych krążków uchwyconych w perfekcyjnie wycięte, ponumerowane rowki, i w garażu, gdzie na ścianach wokół Syreny - najlepszego samochodu świata - wisiały przeróżne autokoleby i przyrządy do pomiarów geometrii podwozia, i w dużym pokoju, gdzie też stało coś najlepszego: radio Stolica. Najlepsze radio na świecie miało magiczne oko, przez które widać było poezję całego świata. Widać było i słychać. W rytmie mrugania magicznego oka, kształtem bardziej podobnego do zielonego motyla, przez jazgot zagłuszaczy i piski numerycznych kodów, przy delikatnym współudziale miarowo wypluwanych obgryzanych paznokci, przedzierała się z Wolnej Europy prawda. Janek chłonął prawdę namiętnie, siadając w ażurowo zacienionym przez liście Monstera deliciosa fotelu, często jeszcze w białym, pachnącym szpitalem lekarskim kitlu, by przy najbliższej okazji serwować ją Jadzi i nam, do obiadu albo do kolacji.

Jesień także była poezją. Była poezją kolorów, mgieł i babiego lata, ale najwięcej chyba grzybów, których Janek był wielkim znawcą. Był żywym atlasem, był ekspertem i lubił robić eksperymenty, namawiając nas do skosztowania wszelkich rzadkich okazów, przy których w atlasie drukowanym widniał napis „jadalne – pierwszorzędnej wartości”. I każdy się dziwił, kto tylko widział, bo wśród tych grzybów nie było prawdziwków, ale jakieś całkiem egzotyczne, przeważnie o śmiesznych nazwach. Były turki, czosnaczki, siniaki, twardzioszki, były też pieniążki, rosnące na cmentarnych drzewach, a które to przeważnie wygrzebywaliśmy wręcz z późnojesiennego śniegu, bo najlepiej smakowały takie już przymrożone. No i wreszcie żagiew topolowa, dziwny twór przylepiony do pnia rosnącego po drugiej stronie ulicy dębu, co z daleka wyglądało jakby ktoś na drzewie rozpalił ognisko. Właziliśmy tam po drabinie, ratując dąb przed pożarem i ostatecznie, po usmażeniu płomiennych jęzorów na patelni rozgrzanej na ogniu, powstało coś na kształt gumy, w smaku jednak nie ustępujące prawdziwym, znakomitym grzybom.

Inne grzyby przeważnie były suszone. Elektryczna kuchenka grzała rozgrzanym do czerwoności oporowym drutem, a nad tym, na ramie zmontowanej ze stalowych prętów naciągnięta była opatrunkowa gaza z bawełny. Grzyby pomału schły i zaczynały wydzielać pełen poezji aromat, którego część snuła się po całym mieszkaniu, jednak większość pozostawała w ususzonym miąższu, przechowując się aż do wigilii świąt Bożego Narodzenia, kiedy to Janek ucierał mak w glinianej makutrze, a Jadzia z grzybów robiła farsz do najlepszych na świecie uszek, podawanych podczas kolacji w barszczu.

Każde życie ma to do siebie, że w końcu wszystko trzeba odwiesić gdzieś na haku, na przykład haku wieszaka, na wieki, tak jak biały lekarski kitel. Poezja jednak pozostaje. Poezji nie da się ot tak, po prostu odwiesić. Jest wszędzie, bez reszty przesiąkając wszechświat, ale też często przyjmując namacalną postać w formie słów wydrukowanych na papierze. U Janka stało się podobnie. Kiedy zapomniał – jak sam to powtarzał – że był lekarzem, zasiadł do klawiatury i zaczął pisać. Najpierw na klawiaturze marki Mercedes, potem Olimpia, a potem, kiedy już przekonał się, że diabeł nie taki straszny, jak go malują, zasiadł do klawiatury komputera. Tak więc sypialniany gabinet Janka z czasem zamienił się w nietypowe biuro, początkowo pełne pogniecionych maszynopisów i zapachu kalki, co z czasem wyparły drukarki i półki pełne przeróżnych nośników danych. Ale nie tylko, bo prawdziwy poeta nie tylko pisze wiersze. Poecie coraz bardziej brakowało kondycji i już nie mógł biegać po lesie, przyprowadził więc las do siebie. W sypialnianym gabinecie poustawiał donice z ziemią, w którą zaszczepiał nowe życie, z wielkim poruszeniem obserwując, jak z przeróżnych pestek i nasion wyzwalają się kiełki, ulegając ciągłej metamorfozie, tworząc łodygi i wymyślne kształty liścia. I z czasem dobre pół pokoju zajął daktylowo-figowo-kawowo-kiwowo-mangowo-mimozowy zagajnik, pośród którego trzeba było się przedzierać do drukarki, albo nawet do ustawionych na specjalnym postumencie mikrofonów. Tak właśnie: mikrofonów, bo przecież sędziwy poeta, kiedy już przestał dobrze słyszeć, odkrył w końcu, że nieprawdą jest, jak mu wmawiano, że nie ma słuchu. Stwierdził, że tak naprawdę dysponuje nie tylko bardzo dobrym, bohaterskim tenorem, ale też bardzo dobrym słuchem. I zaczął śpiewać, przeważnie arie operowe, których całe mnóstwo znał na pamięć, łącznie z tymi po włosku. I wszystko to nagrywał za pomocą nędznego, przenośnego magnetofonu.

„Banię z poezją, która rozbiła się nad Starogardem”[*] dostrzegło wielu. Począwszy od skromnego zeszytu, w którym psychiatra zapisał „Wiersze starego psychiatry”, bania rozbijała się wielokrotnie, eksplodując coraz to głośniej i doskonalej, wydając na świat coraz dojrzalsze zbiory. Janek wciąż pisał, czytał, jeździł na rowerze i śpiewał. To ostanie było dosyć uciążliwe dla otoczenia, jednak Janek twierdził, że to dla zdrowia i dla duszy, co lubił podpierać z pewnością mocno nagiętym do swoich potrzeb zdaniem świętego Augustyna o tym, że „kto dobrze śpiewa, ten dwa razy się modli”.

U Janka najmocniej jednak śpiewała dusza. Na każdy temat śpiewała, o każdej porze dnia i nocy, lecz w zdecydowanej przewadze w nocy.

Dziewięć tomików i tomów w ciągu dwudziestu lat. Trudno powiedzieć, czy to dużo, czy mało. Nie liczy się ilość, chociaż ta ilość Janka właśnie była mocno doceniona, zarówno przez znaczące nazwiska z grona poetyckich krytyków, jak i wszelakich kapituł od nagród regionalnych i ponadregionalnych (od Wierzyczanki począwszy, po wszelakie Costeriny i Kociewskie Pióra). Janek – i owszem – cenił sobie zdanie krytyków, tak jak i oni cenili jego twórczość, generalnie jednak był ponad tym wszystkim. Żył w swoim poetyckim świecie zdecydowanie odległym od blichtru salonów, w których nie miał ochoty bywać. Żył i tworzył we własnoręcznie stworzonej przestrzeni, w swoim własnym, jakby przystopowanym czasie.

Chociaż...

Czas też jest poezją, nieubłagany. Jest poezją bez początku i bez końca, poezją nieskończoną. Dlatego nie da się z nim wygrać i Janek doskonale o tym wiedział. Postanowił jednak się z nim ułożyć. Zawarł swoisty pakt z czasem, oddając mu siebie, w zamian uzyskując twórcze spełnienie, przynajmniej w stopniu zadowalającym i uspokajającym. Oddawał siebie dosyć długo, raczej bez większego fizycznego cierpienia, przez kilka miesięcy, w ciągu których zdążył uporządkować swoją poezję na papierze i zdążył pojednać się z Bogiem. Zdążył także opowiedzieć mi o kilku sprawach, o których nie miałem pojęcia, a ja zdążyłem pognać do miejsc, które lubił i za którymi tęsknił, i zdążyłem mu opowiedzieć, ile się tam zmieniło. Osobiście też nadzorował, kiedy wykonywałem kopię zapasową jego wierszy z komputera. W końcu powiedział mi, że „teraz już wszystkie nadzieje pokłada w Chrystusie”. I powiedział mi też, że już całkiem stracił wolę. Wiedziałem, że taki moment w końcu nastąpi, bo to oczywiste. Bałem się tego. Jednak wciąż, nawet kiedy przenosiliśmy kruche, wychudzone ciało na wysokie, szpitalne łóżko, widziałem mocnego człowieka. Widziałem Poetę w długim płaszczu i kapeluszu.

Pełnia słońca zza okna mogła bezlitośnie parzyć, jednak ażurowy cień od liści mimozy i figowca kojąco okrywał skulone, mikre ciało. Janek dusił się, z ust wydobywając już tylko niezrozumiałe słowa. Cały świat dookoła patrzył bezradnie, jakby w osłupieniu, jedyną pomoc niosąc w postaci zastrzyku z morfiną. Poeta odszedł. Poczułem to – trzymając go za rękę – ale też i to, że śmierć także jest poezją.








[*] Jan Majewski – „Pan pejzażu”. Z posłowia Krzysztofa Kuczkowskiego









wtorek, 14 kwietnia 2015

Czekoladowy warsztat, czyli jak znikają urodzinowe prezenty

Dzisiaj skoro świt o dziesiątej było jakoś inaczej. Nie budziło mnie oklepane i brutalne "wstawaj do roboty!", natomiast z sennej dali pomalutku zacząłem wyławiać delikatne "Misiu... Misiu!", i kiedy podniosłem powiekę, ujrzałem twarz mojej Zosieńki, jak zwykle radosną. Było jednak coś jeszcze, było coś w oczkach, było coś jakby pytanie. I rzeczywiście usłyszałem je w końcu wyrażone werbalnie: "mogę ugryźć kawałek młotka...?". "Co...?!" - wrzasnąłem natychmiast w pełni obudzony. "Mogę ugryźć kawałek młotka?" - powtórzyła uśmiechając się przemile. I dotarło do mnie. Dotarło to, co nieuniknione, o czym wiedziałem już wczoraj, że musi nastąpić bardzo prędko. "Dobrze, kochana..." - wydusiłem pogodzony z losem. - "Ale proszę, zacznijmy od piły".





czwartek, 10 lipca 2014

Wróćmy na jeziora...




         Który to był rok nie pamiętam. Byłem uczniem ogólniaka, może w drugiej klasie. Pamiętam, że wtedy nazywało się to Międzyszkolny Ośrodek Sportów Wodnych. Biegałem tam z wypiekami na twarzy, żeby poznać tajniki żeglowania, najpierw teoretycznie, na wykładach, potem na pokładzie poczciwej Omegi, na której w praktyce odkryłem różnicę między zwrotem przez sztag i zwrotem przez rufę. Ech, to były czasy. Żagle w łopocie, czupryna na głowie też w łopocie, gdzieś na wietrze, na środku Jeziora Domowego Dużego. Zdobyłem patent żeglarza, jednak nie odebrałem go w terminie, razem z kolegami. Też nie pamiętam dlaczego, może jakaś grypa, albo coś w tym rodzaju. Poszedłem tam dużo później, pod koniec lata, umówiony wcześniej z Panem Nauczycielem. 


      Zapukałem nieśmiało do drzwi biura. Otworzyły się. 
      - Śmiało, śmiało... – powiedział Pan Nauczyciel i zaraz dorzucił pod innym adresem, do kogoś, kto siedział tyłem do drzwi, w fotelu: 
       - Przepraszam na chwilę, wydam tylko papier żeglarzowi.
     - Aaa... - na to tamten, wstając i podchodząc do mnie. - Mamy młody narybek? Gratulacje!
    Podał mi dłoń i poczułem uścisk, który mnie wręcz sparaliżował. I nie dlatego, że była to dłoń kulturysty. Była to dłoń - już wiedziałem czyja - gitarzysty. Spotkałem się z żywą legendą, oko w oko. Poznałem go. Przecież wszyscy go znali. Był to Krzysztof Klenczon.
      Taka chwila w życiu, zdawać się mogło, nic nie znacząca wobec wieczności. Podpisałem, zabrałem i wyszedłem. A jednak była to chwila, w której poznałem człowieka. Poznałem, to znaczy dowiedziałem się o nim, tak sądzę, wszystkiego. Może to niewiarygodne, ale potem już przez resztę mojego życia kiedy tylko wspominałem tę chwilę, zawsze miałem to samo przekonanie: poznałem człowieka. Człowieka wielkiego, a jakże skromnego. Wiedziałem, że jest wielki, ale nie biło od niego żadne gwiazdorstwo. Zwyczajny człowiek, pełen ciepła, kumpel, który podał mi dłoń.
        Teraz, po wielu latach spotkałem go znowu. Tym razem to ja podałem mu dłoń i do tego zrobiłem zdjęcie. Jest jak żywy – taki, jak go zapamiętałem. Nie mam pojęcia kto go wyrzeźbił. Wędrując po internecie natknąłem się na Roberta Pigonia, z Krakowa, ale nie mam pewności. W każdym razie, kimkolwiek jest, chwała rzeźbiarzowi.








niedziela, 30 marca 2014

Spacer po Częstochowie




***

w moim barbarzyńskim języku
kwiaty nazywają się kwiaty
i o powietrzu mówię powietrze
i stąpając po kostkach bruku
obcasami wstukuję
bruk bruk bruk
i mówię kamień tak miękko
jak gdyby kamień był aksamitem
i wtulam twarz w twoją szyję
jak gdyby rosło tam ciepłe futro kota
i kocham
mój barbarzyński język
i mówię: kocham

                       Halina Poświatowska


I nastała długa chwila, pełna wzruszenia i ciszy. W końcu Zosia delikatnie drgnęła, i głaszcząc panią Halinę po ręce powiedziała: „pięknie...”. Pani Halina nie poruszyła się, z pewnością już od dawna przyzwyczajona do takiego słowa. Nadal siedziała z twarzą lekko pochyloną, pełną zamyślenia, jakby odlaną z brązu. A może zastanawiała się, o co jeszcze chcemy zapytać? Tak, rzeczywiście! Wyglądało na to, że czyta w naszych myślach, bo zaczęła nam podpowiadać: „Rozejrzyjcie się, kochani. Najpierw się rozejrzyjcie dookoła. Tu jest tyle pięknych miejsc, nawet tuż za moimi plecami. Nie do góry, ani nie w dół. Najpierw idźcie na boki. Choćby do muzeum, jednego i drugiego. Zobaczycie magię dzieł Michalika. Potem zapraszam do mojego domu. Wyglądam tam troszkę inaczej, ale lepiej mnie poznacie. Po drodze wypijcie kawę w Consonni Romeo & Julia. Na obiad radzę wam gdzieś przy Wieluńskiej. Tam sobie coś znajdziecie.”

Zdziwiliśmy się nieco; taka wrażliwa poetka, a jednocześnie potrafi być i praktyczna. Doradza nam całkiem przyziemnie, chociaż dalej może już bardziej poetycko: „... i na koniec wejdźcie na górę. Na samą górę, najwyżej, ile się da. Zobaczycie któregoś ze świętych, jak próbuje sięgnąć księżyca, i nie zapomnijcie pokłonić się geniuszowi Mistrza, który wciąż tam jest, wciąż wędruje swoją Drogą. Powspominajcie też Wielkich, opisanych słowami innych Wielkich, i na koniec, już niżej, w parku, ucałujcie splecione palce ślicznej Zadumy, którą pan Władysław Rudlicki wyrzeźbił chyba specjalnie dla mnie - z takim przynajmniej zawsze chodziłam tam przekonaniem”.





               

                       

 























niedziela, 27 października 2013

Copacabana



Trzydzieści pięć lat to szmat czasu. I chociaż tyle się zmieniło, i nadal się zmienia, ja głupek zawsze myślałem o jednej rzeczy (może nawet nie tylko o tej jednej), że jest niezmienna, stała, nieruchoma, jakże wielka, choć mała wobec otoczenia, i niezniszczalna swoją kamienną mocą, że wciąż na mnie czeka, taka jak wtedy, kiedy dotarliśmy tam z Andrzejem i kiedy zrobiłem te zdjęcia. Zdjęcia, na które przez wiele lat co jakiś czas zerkałem z nadzieją, że kiedyś tam wrócę.

I w końcu wróciłem. Wirtualnie, jednak wróciłem. Gdyby wtedy ktoś mi powiedział, że w taki właśnie sposób wrócę, popukałbym w czoło. Bo przecież nawet Lem nie był w stanie przewidzieć, że doczekamy czegoś tak oczywistego jak telefon z cyfrowym aparatem fotograficznym, mało tego – z komputerem w ogóle, z dostępem do internetu, do telewizji, nie mówiąc już o czymś tak banalnym, jak możliwość rozmawiania z kimkolwiek twarzą w twarz, oko w oko, z przeciwległych krańców globu. 

Ech... internet. Już od jakiegoś czasu z wielkim zainteresowaniem odkrywam Street View. To też coś wręcz niewiarygodnego, dla nas, dinozaurów, wychowanych na liczydle i suwaku logarytmicznym. No, może w moim przypadku nie do końca, bo przecież pamiętam jak dzisiaj to dziwo, które przyniósł jeden kolega z roku - kalkulator, marki Texas Instruments. To dopiero było!

Tymczasem doczekałem czasów, kiedy mogę sobie tu, przy laptopie, nie wychodząc z pokoju, podjechać pod swój dom! I do tego widzę swoje autko, stojące pod płotem. Czyż to nie bajka? A może sen jakiś?

Sen nie sen, w każdym razie wykorzystując to, postanowiłem jeszcze raz pospacerować po plaży Copacabana, z zamiarem dotarcia do miejsca, które widać na moich starych zdjęciach. Zawsze mnie fascynował ten domek, a raczej fakt, że tak sobie się ostał, wciśnięty między kolosy.

Odpaliłem Mapy Google, wklepałem Avenida Atlântica, Copacabana, Rio de Janeiro, Brazylia i zjechałem do poziomu Street View. Ach jak pięknie! Jakbym tam był naprawdę! Chciałoby się rzec: przeniosło mnie w czasie i przestrzeni. No, może nie w czasie, bo auta jednak innej generacji. Zacząłem iść, tak jak kiedyś, od miejsca, gdzie wysiedliśmy z autobusu, w pobliżu Morro de Leme, od strony Głowy Cukru. Przeszedłem całe cztery kilometry, aż pod Fort Copacabana. Moje serce przyśpieszyło tempa. Wróciłem z powrotem, potem znowu z powrotem. I co? I nic. Co jest, do cholery? Czyżby moje slajdy nie były z Rio? Pomyliłem się, czy co? 

Zerknąłem jeszcze raz na zdjęcia i nagle coś mnie dotknęło. Numer! Na jednym przecież wyraźnie widać numer domu! W Google Maps wklepałem Avenida Atlântica 2600.

I zrobiło mi się bardzo smutno. Znowu to poczucie przemijania, bezpowrotności, bezsilnego żalu, że coś całkiem umrze, razem z resztkami (może już tylko mojej) pamięci, zapisanej także na zdezelowanych kawałkach kliszy marki ORWO. Jakby po wiosennej zieleni, pomału wdeptywanej w jesienne błoto.

I nawet gdybym miał 400 dolarów żeby spędzić tam noc, wiem, że to już nie jest to samo miejsce.









wtorek, 23 lipca 2013

Kos zwyczajny *


       - Misiu! - zawołała żona. - Dzwoni twój telefon!
Misiu oderwał się od roboty i wybiegł po schodach z piwnicy. Rzeczywiście, dzwonił jego telefon. Ale gdzie? Gdzieś w oddali, jego dźwięk ledwo dał się słyszeć.
       - Gdzie jest mój telefon?
       - Nie wiem. Nie zostawiłeś w ogrodzie, na stoliku? - Żona spojrzała na okno. - Stamtąd dochodzi dźwięk.
       Misiu wybiegł na zewnątrz, przez drzwi na taras. I chciałoby się powiedzieć: wszelki słuch po nim zaginął. Dlaczego? Ano dlatego, że jak ktoś idzie do ogrodu odebrać telefon, to go odbiera. Tymczasem telefon dzwonił i dzwonił, i nikt go nie odbierał. Stało się coś? Żona wreszcie, zaniepokojona, też postanowiła wyjść do ogrodu. W końcu jak długo można nie odbierać telefonu?
      Misiu stał na środku trawnika i gapił się do góry, najwyraźniej gdzieś ponad dach domu. Przy uchu nie trzymał żadnego telefonu. Bo i po co miałby trzymać dzwoniący telefon? Telefon wciąż gdzieś dzwonił.
      - Nie znalazłeś...? - zapytała zdziwiona zachowaniem Misia.
      - Znalazłem.
      - Więc dlaczego nie odbierasz?
      - Nie mogę, nie da się. - Misiu zaczął wyglądać na nieco rozbawionego, nadal wpatrując się w coś ponad dachem.
       Żona zaniepokoiła się już nie na żarty. Misiu ostatnio zachowywał się dziwnie, ale żeby aż tak? Zamiast odebrać telefon, może bardzo ważny, na przykład od klienta, stoi i gapi się gdzieś w niebo, z głupawym uśmieszkiem na ustach. Opanowała się jednak i zadała spokojne, proste pytanie:
       - Jak może się nie dać odebrać telefonu?
       - No może... Sama zobacz. - Misiu wyciągnął swój długi palec wskazujący.  - Jest tam.
      Żona powędrowała wzrokiem w wyznaczonym kierunku i zastygła w niedowierzaniu. Najwyraźniej Misiu dobrze wskazywał i to nie był żart. Telefon siedział ponad dachem, na antenie telewizyjnej i wciąż nadawał.

                                             


*  [...] Do śpiewu wplata świergotliwe motywy i naśladownictwa – powtarza dźwięki zasłyszane z okolicy, a nawet dzwonki telefonów komórkowych. Najczęściej śpiewa siedząc na wysokim stanowisku, jak wysokie drzewo, antena telewizyjna lub dach dużego budynku.[...] (Za Wikipedią)




   

wtorek, 26 marca 2013

Dyptych*


Najlepsze wina, jakie piłem w swoim życiu, nalewane były z najzwyklejszych, omszałych butelek. Zawsze jakby w zgodzie z tym, czego dawno, dawno temu uczyli mnie starzy marynarze:  trunków nie kupuj w pięknych butelkach, bo do takich wlewa się siki - tylko po to, żeby dały się sprzedać!
I chociaż, z racji wieku, ilość trunków ograniczam już zdecydowanie do dobrego piwa, wciąż mam świadomość - kiedyś zaszczepioną przecież - wyższości treści nad formą.
Dlatego też, kiedy kilka dni temu w skrzynce na listy znalazłem skromne zawiniątko, od razu byłem pewien, że w środku jest coś wielkiego.
Nie pomyliłem się.
Zobaczyłem treść, którą można smakować jak najlepsze wina. Z omszałych butelek. I nic to, że struna w ukulele pękła** - są przecież dwie deski, wycyzelowane ręką mistrza. Jarek zrobił to w sposób doskonały, godny dłoni, która - znać to - potrafi trzymać dłuto. No i pióro, oczywiście. Jednak to nie wszystko; trzeba mieć jeszcze to coś, dzięki czemu

                      uporczywie się zdarza
                      że widzę inaczej
                      za każdym razem na prześcieradle 
                      płótna caravaggia***

Tomik jest wysublimowany. Od początku do końca, i od końca do początku (i z pewnością będzie tak jeszcze wiele, wiele razy) biegnę jak przez

                     łany pszenicy bez dzikiego owsa****


rozkoszując się najwyższego lotu poszanowaniem słowa.
Czytam i czuję:

                     w wychodku nie chowam broni
                     pogodę mamy bezwietrzną
                     nietrudno bydło przegonić
                     inną żyjemy ucieczką*****

I wołam: szukajcie, aż znajdziecie! Nie tylko po to, żeby poznać co się stanie, kiedy żagiel ważniejszy niż ster******
Przede wszystkim, żeby poznać prawdziwe słowa z prawdziwego życia siwobrodego poety.


* Jarosław Jabrzemski 
     dyptych ciułaczy
           Miniatura
**  z umiłowania piękna
***  tenebryzm
****  wywiad z przedsiębiorcą rolnym
*****  ballada z koniokradem
******  romanca z bosonogą divą







sobota, 9 marca 2013

Widoczki




     Wpatrywałem się długo, zupełnie zaskoczony. Zobaczyłem swój własny świat w mikroskali, świat z pradawnego podwórka, z żabiej perspektywy, ukryty w sekretnych miejscach, pośród traw i kamieni, strzeżony przez robaki, ślimaki i smoki. I anioła, który fruwa gdzieś w błękitach. Brałem do ręki następne kartki, pokryte akwarelą, i odkrywałem dalej, jakby to były te dziewczyńskie widoczki z dzieciństwa, gdzie wszelkie marzenia i pragnienia, układane w symbole z najcenniejszych skarbów przyrody, mieściły się pod skrawkiem szkła z rozbitej butelki, zamaskowanym dla niepoznaki warstewką piasku, liści i igliwia.
I wtedy po raz pierwszy zrobiło mi się gorąco na plecach. A kiedy się odwróciłem, zobaczyłem to samo, jednak w dużo większej skali: kolory rzucone na płótna. „Lubię kolor” - powiedziała. Tak, to widać od razu. Jednak to nie wszystko. Do tego potrzeba jeszcze odpowiedniego manipulowania paletą, żeby dać odbiorcy tyle ciepła. Potem – jakiś czas potem – z ust jednej pani usłyszałem to samo: „Te obrazy grzeją. Czuję to na plecach. I w ogóle - w całym mieszkaniu jest jakoś tak ciepło, słonecznie, radośnie...”

„Który ci się najbardziej podoba?” - zapytała, widząc że wszystkie mi się podobają. I w taki oto sposób stałem się później, z okazji jakiegoś święta, posiadaczem akwareli, na której zobaczyłem siebie. Takiego, jak lubię – w całkowitym odizolowaniu od reszty świata. W bezpiecznym kokonie, zawieszonym gdzieś w kosmosie, a może zagnieżdżonym na samym końcu jakiejś głębokiej nory, w wygodnej, embrionalnej pozycji, z głową pełną bajkowych snów z dzieciństwa. Znowu to słowo; wciąż łapię się na tych powrotach do zamierzchłej przeszłości. Jednak – tak sądzę – nie da się tego uniknąć i jest tu uzasadnione.
Oprócz akwareli dostałem coś jeszcze: poznałem Zosię*. Poznałem i pokochałem, tak samo jak to, co robi. Więcej: poznałem i pokochałem dzięki patrzeniu na to, co i jak robi. Często szukam odpowiedzi na pytanie: czy człowiek jest wart tyle, ile jego dzieło? Nie znajduję. Jednak w odniesieniu do Zosi mogę stwierdzić całkiem świadomie: jej sztuka jest w stu procentach odzwierciedleniem jej duszy. Jest jak język dziecka, które zobaczyło nagiego króla - szczery, często naiwny, kolorowy ciągłą radością poznawania świata, i w związku z tym zdarza się, że jest także błądzeniem – jednak pozytywnym, twórczym, chociaż dla otoczenia (także dla mnie) czasami uciążliwym.

Kolory, kolory, jakie kolory...? Obserwuję Zosię przy sztalugach, z bezpiecznego dystansu. Nie lubi, jak się patrzy na jej ręce podczas pracy. Rozumiem to, bo mam tak samo. Ona nie lubi, jak ktoś podgląda ją w trakcie podglądania świata przez pryzmat palety. Kątem oka dostrzegam, jak poważnieje i odnoszę wrażenie jakby chowała gdzieś głęboko, w zanadrzu swoją radosną, dziecięcą intuicję, zamieniając się w naukowca, w magistra sztuk, wykładając na paletę wszelkie instrumenty, całą wiedzę zdobytą przez lata studiowania w poznańskiej Akademii Sztuk Pięknych. Wkurza mnie to czasami, bo mam obawy, iż jestem świadkiem zatracania czegoś; kreska i kolor utracą lekkość intuicyjnej spontaniczności, stając się idealne w swojej naukowej sztywności. Jednak zawsze potem okazuje się, że moje lęki są niesłuszne, i biję się w piersi - po raz kolejny Zosia zdumiewa efektem swojej pracy.
Szkło. Kolorowe szkło także stało się przedmiotem pasji Zosi. Witraże to też obrazy, przez które świeci słońce. Zosia to widzi doskonale. A ja mógłbym dalej pisać o moich obawach, ale też o uwielbieniu, o tym jak kocham, obserwując kątem oka z bezpiecznej odległości, z jakim namaszczeniem Zosia łapie światło przez każdy kawałek szkła, zanim zrobi kompozycję, która potem zagra genialnym zestawem barw w jakimś przeszkleniu, albo chociażby w lampie.

Prawdę mówiąc, pisanie o pracy twórczej bliskiej, ukochanej istoty nie jest łatwe, i nawet może być niebezpieczne; tu już trudno mówić o zachowaniu odpowiedniego dystansu. I tak sobie pomyślałem, że dobrze się stanie jeśli zacytuję na koniec piękne słowa, wypowiedziane przez inną bliską mi osobę**, podczas wernisażu w Tawernie Mestwin w Gdańsku, gdzie Zosia wystawiała swoje pejzaże i anioły:
[...]Jej obrazy - myślę o cyklu aniołów - są kolorystycznie czyste, żywe, stonowane i - to prawda! - emanują ciepłem, spokojem, sentymentalnym figlem, niemalże chagall'owską tajemnicą i niemalże chagall'owską lekkością. Rysunek postaci jest uproszczony[...] Spojrzenia tych listonoszy z metafizycznych parków są nieobecne, dłonie znakują napięcie między modlitewną ekstazą a erotycznym - zażenowanym lekko - zachwyceniem, pochylenie głowy wskazuje na iluminacyjną pokorę albo otwiera przestrzeń marzenia sennego.[...] W obrazach Zosi - myślę o malowanych pejzażach - nie pada deszcz, ale i słonce jest ukryte, w tych obrazach przede wszystkim nie ma ludzi. Przez obrazy Zofii Sumczyńskiej - kolorystycznie - płynie czas, barwy odmierzają pory roku i znakują niemalże renesansową zgodę na przemijanie świata i przemijanie tego, który na to przemijanie patrzy. Zastanawia autorskie, artystyczne "łamanie" powierzchni, kolorystyczne "zakładkowanie" pochwyconej pędzlem rzeczywistości. Zapewne jest to swoistego rodzaju podpis Zofii Sumczyńskiej, znak wydeptanej w artystycznym lesie ścieżki. Tak jakby próbowała - uchylając pionowe, kolorystyczne żaluzje odsłaniające świat - dotrzeć do istoty postrzeganych zjawisk, tak jakby próbowała w inny jeszcze sposób złamać dwuwymiarowość malarskiej płaszczyzny. A być może jest tak (przecież w jednym z kościołów w Nowym Dworze znajdziemy ogromne witraże jej autorstwa), że - sprowadzony do dosyć czytelnych, uproszczonych znaków - świat w obrazach artystki uobecnia się tak, jak uobecnia się światło w kawałku szlachetnie ciętego szkła. Więc popatrzmy.


* Zofia Sumczyńska - Urodziła się w 1965 roku w Gdańsku. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu. Mieszka i pracuje w Starogardzie Gdańskim. Pod koniec 2012 roku otworzyła galerię sztuki pod nazwą "Galeria autorska 24B", w której prezentuje swoją twórczość, ale także, z założenia, twórczość innych artystów.
Na swoim koncie ma kilka wystaw indywidualnych w Gdańsku oraz w Starogardzie Gdańskim. Brała także udział w wielu wystawach zbiorowych w Polsce oraz w innych krajach, między innymi w Japonii, Wielkiej Brytanii i Niemczech. W latach 2011 i 2012 otrzymała stypendium twórcze od Prezydenta Miasta Starogard Gdański.

** prof. UG, dr hab. Feliks Tomaszewski - Instytut Filologii Polskiej, Katedra Teorii Literatury i Krytyki Artystycznej.



niedziela, 10 lutego 2013

Anioły trochę większe i całkiem małe


Oj długo, bardzo długo robiłem te anioły. Duże i ciężkie. Strasznie dały mi w moją starą kość. I jeszcze ten montaż, nie dość że wysoko (co szkodzi na mój lęk wysokości), to jeszcze zimno. Na zewnątrz minus 15, wewnątrz podobnie, bo przecież w kościele nie ma kaloryferów.









     

I kiedy wreszcie to wymęczyłem, przy ogromnej pomocy mojej żony Zosi, która także kładzie na te moje rzeźbki piękną polichromię, postanowiłem sobie: nigdy więcej aniołów! Co najwyżej do rzeźbienia aktów wrócę. Ale najpierw sobie odpocznę!
No i zapadłem w sen zimowy. Długo jednak nie pospałem, bo nagle zaczęła się do mnie dobijać urocza Ania, wołając i tu, i tam: hey, anielski! Albo: ...oderwij się od tych wysokich lotów i zajrzyj na chwilkę do skrzynki pocztowej, proszę!!! :)
I jak tu pospać?
Więc się obudziłem i wyszło coś takiego:








Miało być wielkości dłoni i jest.
A teraz idę dalej spać :)